พระเครื่อง
Home บทความ บทความพระพุทธศาสนา บายศรี
ค้นหาข่าว/บทความ:
  
ค้นหาพระเครื่อง/วัตถุมงคล:


บายศรี PDF พิมพ์ อีเมล

บายศรี

         เมื่อ พูดถึง "บายศรี" เชื่อว่าคนไทยส่วนใหญ่จะรู้จักและคุ้นเคย ด้วยพบเห็นบ่อยในพิธีกรรมต่างๆ ในแถบทุกภาคของไทย เช่น การทำขวัญคน การทำขวัญข้าว การบวงสรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ การไหว้ครูนาฏศิลป์ดนตรี และพิธีสมโภชพระพุทธรูป เป็นต้น

พิธีกรรมเหล่านี้ล้วนต้องใช้บายศรีเป็นเครื่องประกอบทั้งสิ้น

         บายศรี หมายถึง เครื่องเชิญขวัญหรือรับขวัญ ทำด้วยใบตอง รูปคล้ายกระทง เป็นชั้นๆ มีขนาดใหญ่เล็กสอบขึ้นไปตามลำดับ เป็น 3 ชั้น 5 ชั้น 7 ชั้น หรือ 9 ชั้น มีเสาปักตรงกลางเป็นแกน มีเครื่องสังเวยอยู่ในบายศรี และมีไข่ขวัญเสียบอยู่บนยอดบายศรี

         คำว่า บายศรี เกิดจากคำ 2 คำรวมกัน คือ บาย เป็นภาษาเขมร แปลว่า ข้าว และ คำว่า ศรี เป็นภาษาสันสกฤต แปลว่า มิ่งขวัญ สิริมงคล โดย ทั่วไป บายศรี จะหมายถึง ภาชนะที่จัดตกแต่งให้สวยงามเป็นพิเศษด้วยใบตอง ทำเป็นกระทง หรือใช้พานเงิน พานทอง ตกแต่งด้วยดอกไม้ เพื่อเป็นสำรับใส่อาหารคาวหวานในพิธีสังเวยบูชา และพิธีทำขวัญต่างๆ

         ประวัติ ความเป็นมาของบายศรีนั้นไม่มีหลักฐานแน่นอน แต่มีข้อสันนิษฐานว่าน่าจะมีมาตั้งแต่สมัยอยุธยาแล้ว เนื่องจากมีการกล่าวถึงบายศรีในวรรณกรรมมหาชาติคำหลวง กัณฑ์มหาราช ซึ่งแต่งในสมัยอยุธยาว่า "แล้ว ธ ก็ให้เบอกบายศรีบอกมิ่ง"

         อีกทั้ง ศิลปวัตถุตู้ลายรดน้ำสมัยอยุธยาก็ปรากฏเรื่องราวเกี่ยวกับบายศรี อย่างไรก็ดี เชื่อว่าบายศรีนี้น่าจะได้คติมาจากพราหมณ์แน่นอน ด้วยบายศรีต้องใช้ใบตองเป็นหลัก ซึ่งตามคติของพราหมณ์เชื่อว่าใบตองเป็นของบริสุทธิ์สะอาด ไม่มีมลทินของอาหารเก่าแปดเปื้อน จึงนำมาทำภาชนะใส่อาหารเป็นรูปกระทง

ต่อมาจึงได้มีการประดับประดาตกแต่งให้สวยงามขึ้น โดยทั่วไป บายศรีจะแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ

         1.บายศรีของราษฎร ได้แก่ บายศรีที่จัดทำขึ้นเพื่อใช้ในพิธีกรรมต่างๆ ของราษฎร ซึ่งแต่ละท้องถิ่นก็มีรายละเอียดปลีกย่อยแตกต่างกันไป

         2.บายศรี ของหลวง ได้แก่ บายศรีที่ใช้ในพระราชพิธีต่างๆ อันเกี่ยวเนื่องกับพระมหากษัตริย์ และพระบรมวงศานุวงศ์ทั้งในโบราณราชประเพณี และพระราชพิธีที่ทรงมีพระราชประสงค์ให้จัดขึ้นในโอกาสพิเศษต่างๆ รวมไปถึงรัฐพิธีที่กราบบังคมทูลเชิญพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จฯ ด้วย

โอกาสในการใช้บายศรี ส่วนใหญ่จะใช้ในการทำขวัญต่างๆ ที่เป็นประเพณีเกี่ยวกับชีวิต รวมถึงพิธีกรรมที่เกี่ยวกับการทำมาหากิน การบวงสรวงสังเวย และการสมโภชต่างๆ

คอลัมน์ ศาลาวัด