พระเครื่อง 
Home บทความ บทความพระเครื่อง นานาสาระพระเครื่อง สถูป-เจดีย์
ค้นหาข่าว/บทความ:
  
ค้นหาพระเครื่อง/วัตถุมงคล:


สถูป-เจดีย์ PDF พิมพ์ อีเมล

สถูป-เจดีย์

สถูป-เจดีย์ เป็นสิ่งก่อสร้างทางพุทธศาสนามีจุดกำเนิดในอินเดียโบราณ ต่อมาเมื่อได้แพร่หลายไปสู่ดินแดนต่างๆ ก็จะเกิดกระบวนการการคลี่คลายและปรับเปลี่ยนความหมายจนถึงรูปแบบ ซึ่งเป็นพัฒนาการของการสืบทอดงานทางศิลปะเชิงช่าง ซึ่งบางครั้งจะพบการผสมผสานหรือปรับเปลี่ยนไปตามความเชื่อ ความศรัทธา อำนาจรัฐ หรือแม้แต่การผสมผสานกัน ทำให้เกิดรูปแบบสถา ปัตยกรรมอันหลากหลาย

สถูป-เจดีย์แต่เมื่อสืบค้นหรือตรวจสอบอย่างละเอียดจะพบว่า แม้จะมีความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นในกระบวนวิธีของการสร้างสรรค์ หากแต่ก็ยังคงเค้าเรื่องอันเป็นต้นแบบ อันเป็นการยืนยันถึงพัฒนาการอันต่อเนื่อง ดังนั้น สถูป-เจดีย์ และงานทางสถาปัตยกรรมศิลป์ต่างๆ จึงทวีความสำคัญยิ่งกว่าการเป็นหลักฐานทางศิลปะเพียงอย่างเดียว หากแต่ยังทรงคุณค่าในด้านการตรวจสอบบริบททางประวัติศาสตร์ในหลายๆ ลักษณะอีกด้วย

คำว่า "สถูป (Stupa)" เป็นคำภาษาบาลี หมายถึงมูนดินที่กองขึ้นสูง การก่อมูนดินนั้นสันนิษฐานว่าเกิดจากการเผาศพ แล้วรวบรวมเอา อัฐิ เถ้าถ่าน กองเป็นวงไว้ แล้วนำดิน หินกรวด ทราย กลบทับเป็นเนินสูงเพื่อให้เป็นที่สังเกต ญาติมิตรพี่น้องที่อยู่ห่างไกลก็จะสามารถมาประกอบพิธีสักการบูชาได้โดยสะดวก หรือบางทีก็นำหลักไม้ปักขึ้นบนส่วนยอดของมูนดิน อันเป็นพัฒนาการเริ่มต้นของ "ปลียอดพระเจดีย์" หรือโครงสร้างส่วนบนของสถูปเจดีย์ในเวลาต่อมา แต่การก่อมูนดินในลักษณะดังกล่าวมักประสบปัญหาอันเนื่องมาจากภัยธรรมชาติ จึงมีการคิดค้นวิธีป้องกัน เช่น การทำคันกั้นล้อมรอบกองดินที่มูนสูงขึ้นด้วยวัสดุที่หาได้ง่ายในท้องถิ่น

ต่อมาจึงนำหินหรืออิฐก่อขึ้นเป็นโครงสร้างล้อมรอบมูนดินเอาไว้ พัฒนาการในระยะต่อๆ มาปรากฏการออกแบบลวดลายภายนอก ที่ก่อจากหินหรืออิฐ รวมทั้งทำสัญลักษณ์พิเศษเพื่อให้เกิดความแตกต่าง ประกอบกับอินเดียซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของสถูปมีความเชื่อในระบบวรรณะอย่างเคร่งครัด ในระยะแรกการแบ่งชนชั้นดังกล่าวจึงมีอิทธิพลต่อการกำหนดรูปแบบทางสถาปัตยกรรม "สถูป-เจดีย์" ด้วย

จนกระทั่งถึงสมัยพุทธกาล เมื่อเกิดคติการแบ่งพระบรมสารีริกธาตุของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาประดิษฐานตามเมืองต่างๆ จึงเกิดการแข่งขันการสร้างสถาปัตยกรรมที่บรรจุ "พระบรมสารีริกธาตุ" ขึ้น เพื่อถวายพระเกียรติยศอย่างสูงสุดแด่องค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นการประ ชันขันแข่งกันออก แบบสถูประหว่างกษัตริย์ต่างๆ ทั่วอิน เดีย ทำให้ "สถูป-เจดีย์" สำหรับบรรจุพระบรมสารีริกธาตุมีแบบก่อสร้างและการตกแต่งที่มีความวิจิตรพิสดารมากขึ้น

นอกจากนี้ ยังมีการสร้างสถูป-เจดีย์ที่ใช้บรรจุพระธาตุ คือ อัฐิของพระอรหันต์เจ้า เกิดขึ้นอย่างแพร่หลาย รวมถึงสถูป-เจดีย์ที่บรรจุอัฐิธาตุของบุคคลต่างๆ อีกด้วย ทำให้เกิดการกำหนดรูปแบบ เพื่อแยกแยะความชัดเจนของสถูป-เจดีย์ ว่า ภายในบรรจุอัฐิธาตุของผู้ใด เช่น องค์ใดบรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า องค์ใดบรรจุอัฐิธาตุของพระอรหันต์ องค์ใดบรรจุอัฐิธาตุของกษัตริย์ หรือแม้กระทั่งสามัญชนทั่วไป ด้วยวิธีการออกแบบตกแต่งภายนอกให้มีความโดดเด่นแตกต่างกันไป เช่น สถูปโบราณรุ่นแรกๆ ที่พบมักจะก่อสร้างจากอิฐ ภายหลังมีการบูรณะเพิ่มเติม โดยใช้ "ศิลา" หุ้มไว้ หรือสถูปที่บรรจุพระธาตุของพระสารีบุตร เอกอัครสาวกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เดิมเป็นสถูปแบบมูนดินขึ้นเป็นกอง ใช้ศิลาก่อขึ้นเป็นทรงโอคว่ำ ขนาดย่อมครอบไว้

ต่อมาบูรณปฏิสังขรณ์ ให้มีขนาดใหญ่กลายเป็น "มหาสถูป"

คอลัมน์ พันธุ์แท้พระเครื่อง :โดย ราม วัชรประดิษฐ์

 
 

Main Menu

VirtueMart Login